Niet Amsterdam, maar Leiden is dé winkelstad van Nederland

Niet vanzelfsprekend de grootste stad, zo blijkt uit de analyse. Wie het winkelaanbod van een stad afzet tegen de oppervlakte, ziet een heel ander beeld ontstaan dan de gebruikelijke ranglijsten op basis van het totaal aantal winkels.

Leiden blijkt namelijk de meeste winkels per vierkante meter te hebben van Nederland. De Zuid-Hollandse binnenstad telt maar liefst 62,8 winkels per vierkante kilometer. Meer dan enige andere grote stad in het land. Amsterdam heeft met 7.723 winkels weliswaar het grootste winkelaanbod van Nederland, maar zakt door de omvang van de stad qua winkeldichtheid terug naar de vierde plek.

Leiden telt 1.382 winkels op een oppervlakte van 22 vierkante kilometer, goed voor 62,8 winkels per vierkante kilometer. Daarmee is de compacte binnenstad de onbetwiste winnaar van Nederland. Ter vergelijking: Leiden heeft nog geen fractie van het winkelaanbod van Amsterdam, maar weet dat aanbod te concentreren in een gebied dat ruim zeven keer kleiner is.

Op de tweede plek staat Den Haag, met 4.907 winkels op 83 vierkante kilometer (59,1 winkels per km²). Haarlem volgt op de derde plek met 48,4 winkels per km², voor Amsterdam (46,5) en Eindhoven (32,3). Wat deze steden gemeen hebben, is een compacte, historische binnenstad waar winkels zich van oudsher dicht op elkaar hebben gevestigd, in plaats van verspreid over grote, later aangelegde stadsdelen.

Kijk je puur naar het totale winkelaanbod, dan voert Amsterdam de ranglijst aan met 7.723 winkels, ruimschoots meer dan Rotterdam (5.249) en Den Haag (4.907) op de tweede en derde plek. Amsterdam beslaat echter ook een oppervlakte van 166 vierkante kilometer, bijna acht keer zoveel als Leiden. Die omvang zorgt ervoor dat het winkelaanbod zich over een veel groter gebied verspreidt, waardoor er ook meer ruimte is voor winkels.

Het omgekeerde effect is te zien in Apeldoorn. De stad heeft met 1.390 winkels een vergelijkbaar winkelaanbod als Leiden, maar door de grote oppervlakte van 340 vierkante kilometer resteert een winkeldichtheid van slechts 4,1 winkels per km², de laagste van alle onderzochte steden. Winkelaanbod en winkeldichtheid blijken dus twee compleet verschillende ranglijsten op te leveren. Welke van de twee het zwaarst weegt, hangt af van het perspectief: een retailer die op zoek is naar zo veel mogelijk potentiële klanten kijkt anders naar de cijfers dan een consument die wil weten waar je goed kunt winkelen zonder grote afstanden af te hoeven leggen.

Buiten de top vijf blijft het beeld gevarieerd. Rotterdam (25,1 winkels per km²) en Utrecht (28,8) volgen als grote Randstad-steden op ruime afstand van Leiden en Den Haag, terwijl Amersfoort met 24,3 winkels per km² verrassend dicht in de buurt komt van Rotterdam, ondanks een veel kleiner winkelaanbod van 1.530 winkels.

In Brabant lopen de grote steden vrijwel gelijk op: Breda (18,2), Den Bosch (16,9) en Tilburg (15,9) verschillen nauwelijks van elkaar, terwijl Maastricht in Limburg met 19,4 winkels per km² net wat dichter bebouwd is. Arnhem (16,2) en Zwolle (13,6) laten zien dat ook in het oosten van het land de winkeldichtheid van stad tot stad flink kan verschillen, ondanks vergelijkbare inwonersaantallen. Enschede sluit deze middenmoot af met 15,4 winkels per km².

Almere valt op als jongste grote stad van Nederland: met 2.178 winkels op een oppervlakte van 181 vierkante kilometer blijft de winkeldichtheid steken op 12 winkels per km², ruim onder het gemiddelde van de twintig onderzochte steden.

De resultaten laten een duidelijk patroon zien: steden met een compacte, historische binnenstad scoren structureel hoger op winkeldichtheid dan de grootste steden van het land. Naast Leiden en Haarlem eindigen ook Nijmegen (30,7 winkels per km²) en Utrecht (28,8) in de top van de ranglijst, ondanks een veel kleiner totaal winkelaanbod dan Amsterdam of Rotterdam. Voor consumenten betekent dit dat juist deze compacte steden een groter winkelaanbod bieden binnen loopafstand.

Onderaan de ranglijst staan naast Apeldoorn ook Zaanstad (9,5 winkels per km²) en Groningen (9,6), steden met relatief veel ruimte en een minder geconcentreerd winkelaanbod.

Een sterke winkelstraat draait niet alleen om het aantal winkels, maar ook om hoe die winkels zich presenteren. Etalages, raamstickers en gevelreclame bepalen in bepaalde mate hoe aantrekkelijk een winkelgebied aanvoelt voor voorbijgangers. Drukwerkdeal, dat winkelketens en zelfstandige ondernemers door heel Nederland voorziet van drukwerk, ziet dat visuele aankleding steeds vaker het verschil maakt tussen een winkelstraat waar mensen doorheen lopen en een winkelstraat waar ze naar binnen stappen.

Juist in winkeldichte binnensteden zoals Leiden en Haarlem, waar winkels dicht op elkaar zitten, is opvallen extra belangrijk. Met tientallen winkels op een steenworp afstand van elkaar heeft een voorbijganger binnen een paar seconden beslist of hij naar binnen stapt of doorloopt naar de volgende etalage. Ondernemers die investeren in heldere bewegwijzering, herkenbare raamstickers en een aantrekkelijke etalage vergroten de kans dat bezoekers ook daadwerkelijk binnenstappen.

Ook in de wat rustiger bebouwde steden, zoals Apeldoorn en Almere, speelt uitstraling een rol, al is de opgave daar net iets anders: met winkels die verder uit elkaar liggen, moet een winkelpand juist op zichzelf genoeg aantrekkingskracht hebben om bezoekers speciaal die kant op te trekken. Van een opvallende gevelvlag tot duidelijke routebewijzering naar het winkelgebied: hoe verder winkels uit elkaar liggen, hoe belangrijker het wordt om bezoekers actief de weg te wijzen.